Hamilton

1891'de bir makinistin hatalı cep saati iki treni çarpıştırdı; dokuz kişi öldü. Ertesi yıl Lancaster'da kurulan fabrika, o dört dakikalık sapmanın bir daha kimsenin canına mal olmaması için çalışacaktı.

Makinist cebindeki saate baktı ve her şeyin yolunda olduğuna hükmetti. Yanılıyordu. 1891'de iki tren aynı hatta kafa kafaya geldi; dokuz kişi hayatını kaybetti. Soruşturmanın işaret ettiği suçlu ne insandı ne de ray — durup yeniden işlemeye başlamış, dört dakika geri kalmış bir cep saatiydi. Demiryolu şirketleri bunun üzerine katı kurallar ilan etti: artık yalnızca belirli yapım standartlarını karşılayan mekanizmalar "demiryolu saati" unvanı taşıyabilecekti.

Tam bu iklimde, 1892'de Pennsylvania'nın Lancaster kentinde yeni bir üretici doğdu. Adını kentin kurucusu Andrew Hamilton ile oğlu James'ten alıyordu. İlk saat 1893'te tezgâhtan indi: 17 taşlı bir cep saati. Ardından gelen Broadway Limited serisi "demiryolu hassasiyetinin saati" sloganıyla satıldı; iddia boş değildi. Şirketin ilk yıllarında üretimin tamamını demiryolları satın alıyordu ve bir dönem bu pazarın yarısından fazlası tek başına Lancaster'dan çıkıyordu.

Cephede bir milyon saat

1942'de şirket sivil üretimi tamamen durdurdu. Üç yıl boyunca yalnızca ABD ordusu için çalıştı; bu sürede banttan bir milyonu aşkın saat geçti. Asıl sınav denizdeydi. Donanmanın açtığı ihalede çalışan bir deniz kronometresi prototipi sunabilen tek firma oydu; Model 21, savaş boyunca Müttefik filolarının zamanını tuttu ve on binden fazlası gemilere teslim edildi. Bu performans, orduya üretim yapan tesislere verilen Army-Navy E nişanıyla taçlandı. Bugünkü Khaki Field koleksiyonunun sade, bir bakışta okunan kadranı, o cephe saatlerinin mirası.

Elektrikli devrim ve Elvis

1957'de saatçiliğin ezberi bozuldu. Ventura, dünyanın pille çalışan ilk elektrikli saatiydi; kasanın içinde çarkların yanında minik bir pil ve elektrik devresi vardı. Tasarımcı Richard Arbib'in çizdiği asimetrik kasa, jet çağının hız duygusunu saatçiliğe taşıyordu. Dört yıl sonra model, Blue Hawaii filminde Elvis Presley'nin bileğinde göründü. Kral bu saati öylesine benimsedi ki dostlarına hediye olarak dağıttı. O günden beri Ventura ile rock'n'roll aynı cümlede anılır.

Beyaz perdenin saatçisi

Sinemayla flört aslında 1932'de Shanghai Express'le başlamıştı; bugün sayı beş yüz filmi aşıyor. Doksan yılı aşkın bir ekran kariyeri bu. Men in Black ajanlarının üniformasını yine Ventura tamamlar. Interstellar'da baba ile kız arasında zamanı aşan mesajları taşıyan saat içinse yapım ekibiyle birlikte özel bir model geliştirildi. Murph adıyla sonradan kataloğa giren bu modelin saniye ibresinde, Mors alfabesiyle yazılmış tek kelime gizli: "Eureka".

Lancaster'dan Biel'e

Üretim 1969'da İsviçre'ye taşındı; şirket 1974'te bugün Swatch Group olarak bilinen çatının altına girdi. 2003'ten beri her saat Biel'de üretiliyor ve "Swiss made" ibaresi taşıyor. Formül net: Amerikan hikâyesi, İsviçre işçiliği. Khaki Field, el kurmalı H-50 kalibresiyle markanın hâlâ en çok konuşulan koleksiyonu; mekanik saate yeni başlayanların ilk duraklarından.

Aradan yüz otuz küsur yıl geçti. Firma bugün trenleri değil film setlerini zamanında tutuyor; ama kadrana bakan herkese verilen söz 1891'dekiyle aynı. Makinistin cebindeki o hatalı saatin borcu, her yeni kadranda bir kez daha ödeniyor.